Edytorstwo ekslibris Wystawy

500 LAT POLSKIEGO EKSLIBRISU

Zygmunt Gontarz

Wystawą „historycznej” części zbiorów Zygmunta Gontarza rozpoczęli kolekcjonerzy tej mini formy graficznej obchody 500-lecia polskiego ekslibrisu. Wernisaż wystawy miał miejsce 20 stycznia tego roku w Warszawskiej Galerii Ekslibrisu. To już 156. prezentacja znaków książkowych w tej znakomitej placówce.


W 1516 roku w wiedeńskiej oficynie Hieronima Wietora wydrukowano księgoznak dla biskupa Macieja Drzewieckiego – bibliofila, dyplomaty, ucznia Kallimacha. Jego główny elementy stanowi tarcza z herbem Ciołek (herb Drzewieckich), pastorał oraz infuła biskupia – całość zamknięta jest renesansowym portalem. Tego ekslibrisu w wersji oryginalnej na wystawie, niestety, nie zobaczymy (prezentowany był wydruk komputerowy) – znane są tylko dwa jego egzemplarze; jeden znajduje się w zbiorach Biblioteki Jagiellońskiej, drugi w Bibliotece Kórnickiej. Za to możemy podziwiać kilkaset innych znaków zebranych w trzy grupy: „Exlibris Polski XVI-XIX w.”, „Exlibris Polski XX w.”, „Exlibris współczesny”. Uzupełnieniem wystawy jest zbiór publikacji dot. tego znaku książkowego – książek i czasopism.

Czym zaskakuje wystawa? Zderzeniem z namacalną (choć za szkłem) historią i bogactwem form graficznych. Oto skromny, tekstowy znak niejakiego Andrzeja Lisieckiego z 1636 roku (najstarsza praca ze zbiorów Z. Gontarza), wspaniały czteroplanszowy herbowy exlibris króla Jan Kazimierza Wazy z lat 1670-72 (przemiennie orzeł i pogoń litewska oraz snopek Wazów w centrum), również herbowe znaki Radziwiłłów z Nieświeża, Minszchów, Tomasza Czapskiego, Tomasza Kajetana Węgierskiego, W.C. Księcia Czartoryskiego, Józefa Andrzeja Załuskiego; znak Gdańskiej Rady Miejskiej z 1680 roku – wspaniałe lwy gdańskie opierające się łapami o herb miasta. Większości autorów wcześniejszych znaków nie znamy. Anonimowe świadczą o miłości ich właścicieli do słowa drukowanego. Sygnowane wskazują, że tą małą formą graficzną parali sie wówczas również najwięksi mistrzowie grafiki – oto znak (miedzioryt) niejakiego Davida Fridlaendera, autorstwa nie byle kogo, bo samego Daniela Chodowieckiego.

Wiek XX, a szczególnie okres międzywojenny, to niezwykle ważny okres rozkwitu polskiego ekslibrisu, głównie dzięki Władysławowi Skoczylasowi i jego uczniom. Należy tu wymienić takie nazwiska, ówczesnych tuzów polskiej grafiki i typografii, jak: Stanisław Ostoja-Chrostowski, Tadeusz Cieślewski-syn, Adam Półtawski, Stefan Mrożewski, Tadeusz Przypkowski. Na wystawie zobaczymy ich prace, w tym kilka najbardziej znanych znaków tych czasów, jak choćby syrenkę z księgą autorstwa Edwarda Okunia (znakomitego malarza młodopolskiego) dla Towarzystwa Biblioteki Publicznej w Warszawie czy też znak Generalnego Inspektoratu Sił Zbrojnych (GISZ) z podobizną marszałka Piłsudskiego w wieńcu laurowym – praca St. Ostoi-Chrostowskiego. Wspaniałe są „tkane” delikatną biała kreską na czarnym tle drzeworyty Stefana Mrożewskiego.

Okres po drugiej wojnie światowej reprezentują m.in. prace mistrza Konstantego Marii Sopoćko, wspaniałego rzeźbiarza Jerzego Jarnuszkiewicza (autor znanego pomnika Małego Powstańca na warszawskiej Starówce), legendy polskich bibliofilów Tadeusza Przypkowskiego.

W dziale „Exlibris współczesny” warto zwrócić na „ludowo-wycinankowe” linoryty Juliusza Szczęsnego Batury, wspaniałe drzeworyty Krystyny Wróblewskiej, Ryszarda Krzywki, niezwykle dowcipne i sympatyczne ekslibrisy z kukiełkami w roli głównej Ryszarda Balonia, miedzioryty Hanny T. Głowackiej, Wojciecha Głowackiego, Wojciecha Łuczaka. W sumie 292 prac kilkudziesięciu autorów, grafik wykonanych w przeróżnych technikach druku – od zwykłego składu czcionkami i druku typograficznego, przez wszelkiego typu techniki wklęsłodrukowe (sucha igła, mezzotinta, akwatinta itd) po „druk komputerowy” (tu w wykonaniu Krzysztofa Marka Bąka).

Jak już było powiedziane prezentowane prace pochodzą ze zbiorów Zygmunta Gontarza. Na stronie www.ekslibrispolski.pl (polecamy!), w dziale biografie kolekcjonerów czytamy, że Z. Gontarz to były nauczyciel akademicki (doktor habilitowany, inżynier nauk chemicznych, profesor nadzwyczajny Politechniki Warszawskiej), bibliofil, członek licznych organizacji zawodowych i Towarzystwa Bibliofilów Polskich, autor wieli artykułów ekslibrisoznawczych. Ekslibrisy zbiera od 1990 roku, a podstawę kolekcji stanowią zbiory jego teścia, Stanisława Niewiteckiego (1904-69). W swoich zbiorach posiada bogatą kolekcję ekslibrisu dawnego (XVI-XVIII w.) liczącą ponad 300 eksponatów oraz zbiór ekslibrisów ponad 700 współczesnych twórców polskich i obcych (XIX – XXI w.). Obecnie kolekcja liczy około 25 tys. ekslibrisów polskich i około 5 tys. zagranicznych. Uzupełnia ją interesująca biblioteczka ekslibrisoznawcza.

Podczas wernisażu Z. Gontarz krótko opowiedział o przygotowanej wystawie, a historię polskiego ekslibrisu przypomniał inny znany kolekcjoner – Ryszard Bandosz. Wystawie tradycyjnie towarzyszy katalog.

Wystawę prezentuje Warszawska Galeria Ekslibrisu (Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Ochota m.st. Warszawy, ul. Grójecka 109a). Można ją oglądać do końca lutego br.

W planach obchodów 500-lecia polskiego ekslibrisu konkursy (m.in. XI Międzynarodowy Konkurs na Ekslibris Gliwice 2016 – organizator: Miejska Biblioteka Publiczna w Gliwicach, Konkurs w Ostrowie Wielkopolskim), wystawy (m.in.w Bielsku-Białej ekslibrisu czeskiego, śląskiego i ukraińskiego z kolekcji Krzysztofa Baki, w Łodzi wystawa prac z kolekcji Jerzego Weinberga itd). Finał obchodów podczas przyszłorocznego XXVI Międzynarodowego Biennale Ekslibrisu Współczesnego w Malborku.

(info ap)

Biuletyn "Wydawcy"
Dział, w którym zamieszczane są drobne informacje z rynku wydawniczo-księgarsko-poligraficznego.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *