W dniu 15 sierpnia 2025 roku o godz. 11:00, w 105. rocznicę Bitwy Warszawskiej 1920 roku, nastąpi uroczyste otwarcie wystawy stałej w Muzeum Bitwy Warszawskiej 1920 roku w Radzyminie, które jest najmłodszym oddziałem Muzeum Niepodległości w Warszawie.
Dr Tadeusz Skoczek, Muzeum Niepodległości w Warszawie, powiedział: Realizując misję Muzeum Niepodległości od wielu lat odkrywamy i upowszechniamy nowe fakty związane z Bitwą Warszawską 1920, nazywaną często „Cudem nad Wisłą” . Od 35 lat zajmujemy się upamiętnianiem najważniejszych faktów polskiej historii. Nasza misja związana jest nie tylko z pamięcią, edukacją, upowszechnianiem wiedzy. Samorząd Województwa Mazowieckiego, organizator naszej instytucji, dba o tworzenie warunków do działalności programowej, również warunków materialnych. Dlatego właśnie w przededniu ważnej rocznicy Stulecia Bitwy Warszawskiej 1920, jednej z najważniejszych w historii świata, postanowiono o utworzeniu oddziału w Radzyminie. Ta nowa instytucja, wypełnia od pięciu lat lukę w utrwalaniu pamięci o miejscu znaczącym dla historii naszej ojczyzny.
Bitwa Warszawska 1920 roku
Bitwa z sierpnia 1920 r., nazywana „Cudem nad Wisłą”, zatrzymała ofensywę bolszewicką i uratowała Europę przed komunizmem. Radzymin odegrał kluczową rolę – to tu, między 13 a 16 sierpnia, toczyły się jedne z najcięższych walk. Zwycięstwo 15 sierpnia zdecydowało o losach całej bitwy. Na pamiątkę tego wyczynu, 15 sierpnia stał się również Świętem Wojska Polskiego.
Pamięć o bitwie w Radzyminie
Pierwsze pochówki ofiar wojny polsko-bolszewickiej miały miejsce jeszcze na Starym Cmentarzu w Radzyminie. Jednak z powodu braku miejsca podjęto decyzję o grzebaniu zmarłych na terenie nowo urządzonego cmentarza. Po sierpniowych walkach projekt założenia wykonał inż. Stefan Rogowicz, a uroczystość poświęcenia odbyła się 15 sierpnia 1921 roku. Cmentarz ten funkcjonuje do dziś. Na terenie cmentarza znajdują się dwie duże kwatery żołnierzy poległych w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 roku, a także dwie mogiły poległych żołnierzy 28, 29 i 30 Pułku Piechoty Strzelców Kaniowskich. W okresie PRL pamięć ta była marginalizowana, lecz przetrwała dzięki lokalnej społeczności.
Powstanie Muzeum Bitwy Warszawskiej 1920 roku w Radzyminie
Pomysł utworzenia muzeum pojawił się w 2009 r. w związku z 10. rocznicą wizyty Jana Pawła II w Radzyminie. Po latach starań, dzięki współpracy samorządów, zdecydowano o adaptacji historycznego budynku „Świetlicy Pielgrzyma” i budowie nowoczesnego pawilonu. Oficjalne otwarcie miało miejsce w 2023 r., a kierownikiem placówki został Adam Bacławski.
Wystawa stała w Muzeum Bitwy Warszawskiej 1920 roku w Radzyminie
Ekspozycja łączy nowoczesną formę z treścią edukacyjną i historyczną. Pokazuje nie tylko przebieg Bitwy Warszawskiej, ale także lokalną historię Radzymina. Dwie ścieżki narracyjne – podstawowa i pogłębiona – pozwalają dostosować poziom informacji do zwiedzających. Zastosowano multimedia, interaktywne kioski, przestrzenie audiowizualne i oryginalną scenografię.
Artefakty
Trzonem wystawy stałej Muzeum Bitwy Warszawskiej 1920 roku w Radzyminie są eksponaty. Wśród kilkuset prezentowanych obiektów znalazły się również unikaty z okresu wojny polsko-bolszewickiej oraz współczesne dzieła sztuki upamiętniające „Cud nad Wisłą”. Część z nich to darowizny osób prywatnych i depozyty pozyskane na drodze współpracy z innymi instytucjami muzealnymi np. Muzeum Zbrojownia na Zamku w Liwie, Muzeum Polskiego Ruchu Ludowego, Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu, Muzeum Mazowieckie w Płocku, czy Muzeum Harcerstwa w Warszawie. Na uwagę zasługuje bogaty zbiór druków ulotnych, a w szczególności kolekcja plakatów propagandowych.
Jednym z ikonicznych przedstawień prezentowanych na wystawie, a zarazem dowodem na zaangażowanie w dzieło propagandy wojennej twórców ponadprzeciętnych jest plakat „Józef Piłsudski” autorstwa malarza, grafika, rzeźbiarza i pedagoga Władysława Skoczylasa (nr. inw. MN Pl.2014).
Działalność i misja
Muzeum prowadzi działania edukacyjne, organizuje prelekcje, wystawy czasowe oraz lekcje muzealne. Jego misją jest upamiętnianie Bitwy Warszawskiej, kształtowanie postaw patriotycznych i popularyzacja wiedzy historycznej. Dzięki Muzeum Radzymin zyskał na znaczeniu jako cel wycieczek patriotycznych i turystyki historycznej, co zapewne zintensyfikuje się w momencie otwarcia wystawy stałej.
W najbliższym czasie muzeum planuje szereg działań m.in. publikację katalogu wystawy stałej, wdrożenie audioprzewodników, współpracę z muzeami wojskowymi i lokalnymi stowarzyszeniami, a także wystawy czasowe.
Muzeum w Radzyminie odgrywa ważną rolę w życiu lokalnej społeczności, w szczególności w odniesieniu do długoletnich planów powstania instytucji muzealnej. Jest również dowodem na to, że historia może być żywa i inspirująca. Powstałe z inicjatywy samorządów i lokalnej społeczności, jest ważnym miejscem pamięci na mapie Radzymina. To nie tylko muzeum – to centrum myślenia o przeszłości, teraźniejszości i przyszłości Polski.
15 sierpnia 2025, godz. 11:00
Muzeum Bitwy Warszawskiej 1920 roku w Radzyminie
Oddział Muzeum Niepodległości w Warszawie
Al. Jana Pawła II 64
05-250 Radzymin
(info: Muzeum Niepodległości w Warszawie, fot.: Anna Kowalska))
Dział, w którym zamieszczane są drobne informacje z rynku wydawniczo-księgarsko-poligraficznego.