22 i 23 września 2026 r. w Brukseli odbyła się konferencja inaugurująca Koalicję Unii Europejskiej na rzecz Czytelnictwa (European Literacy Coalition) – nową, międzysektorową inicjatywę Komisji Europejskiej, mającą wzmacniać czytelnictwo i kompetencje czytelnicze w całej Europie. Podczas wydarzenia zaprezentowano Memorandum Warszawskie (Warsaw Memorandum) – założycielski dokument Koalicji, wypracowany podczas warsztatów współorganizowanych w maju 2026 r. w Warszawie przez Fundację Powszechnego Czytania. FPC, znalazła się w międzynarodowym gronie 6 organizacji, które od stycznia przygotowywały merytoryczne podstawy Koalicji – obok EURead (European Association of Reading Promotion Organisations), FELA (Federation of European Literacy Associations), EBLIDA (European Bureau of Library, Information and Documentation Associations), Uniwersytetu w Urbino oraz European STEM Coalition.
Koalicja jest jedną z inicjatyw przewidzianych w Planie Działania na rzecz Kompetencji Podstawowych (Action Plan on Basic Skills), przyjętym w marcu 2025 r. w ramach unijnej strategii Union of Skills. Jak wskazuje Komisja Europejska, powołując się na wyniki badania PISA 2025, co trzeci piętnastolatek w UE (31,3%) nie osiąga minimalnego poziomu biegłości czytelniczej, a według Ankiety Umiejętności Dorosłych (Survey of Adult Skills) z 2023 r. co czwarty dorosły w wieku produkcyjnym ma trudności z czytaniem i pisaniem. Niski poziom czytelnictwa – jak podkreśla Komisja – może ograniczać szanse na zatrudnienie, pogarszać stan zdrowia, zwiększać podatność na dezinformację i osłabiać uczestnictwo w życiu demokratycznym.
Dla Fundacji Powszechnego Czytania to zaszczyt być w tak wąskim gronie organizacji, które od początku współtworzyły tę inicjatywę. Z nadzieją patrzymy na to, co przed nami. To bezprecedensowa sytuacja – czytanie staje się dla Europy narzędziem budowania przyszłości. To rozumienie, które w Fundacji staramy się rozwijać od 8 lat, także w ramach koalicji Czytająca Polska, i cieszymy się, że podziela je dziś coraz szersze grono instytucji w całej Europie. – mówi Maria Deskur, prezeska Fundacji Powszechnego Czytania.
Pierwszy dzień konferencji, prowadzony przez Annę Gumbau, otworzył wykład Normundsa Popensa, zastępcy dyrektora generalnego ds. edukacji, młodzieży, sportu i kultury w Komisji Europejskiej, pt. „Redirecting the flow: How Europe can inspire a revival of literacy”. W dalszej części zaprezentowano Memorandum Warszawskie – zbiór wspólnych zasad i zobowiązań na rzecz czytelnictwa w Europie, wypracowany podczas majowych warsztatów. Wzięło w nich udział 40 interesariuszy z całej Europy, którzy na drodze międzysektorowego dialogu wspólnie zdefiniowali, czym jest czytelnictwo we współczesnej Europie, wskazali główne bariery, z jakimi mierzą się czytelnicy na poszczególnych etapach życia, i zaproponowali pierwsze kroki w kierunku długofalowej, międzysektorowej współpracy.
Dokument formułuje m.in. zasady dotyczące rozumienia czytelnictwa jako kompetencji wielowymiarowej i rozwijanej przez całe życie, potrzeby stabilnego finansowania publicznego dla działań na rzecz czytelnictwa, równego dostępu do książek niezależnie od pochodzenia czy miejsca zamieszkania, roli lokalnych ekosystemów czytelnictwa – bibliotek, szkół, ośrodków wczesnej edukacji – oraz konieczności opierania polityk czytelniczych na dowodach i doświadczeniu osób uczących się. Memorandum, formalnie zaprezentowane i otwarte do poparcia podczas konferencji, to punkt wyjścia, który Koalicja będzie rozwijać w miarę postępu swoich prac. Poparcie dla Memorandum mogą wyrazić instytucje unijne, rządy państw członkowskich oraz organizacje, instytucje, firmy i osoby prywatne.
W panelach dyskusyjnych głos zabrali przedstawiciele instytucji unijnych, w tym Prezydencji Irlandii w Radzie UE, oraz organizacji pozarządowych, m.in. European Partnership for Democracy.W panelu poświęconym ekosystemom czytelnictwa w Europie wystąpiła Maja Meissner-Filipek, założycielka Meissner & Partners: Kompetencje przyszłości to ogromnej mierze kompetencje wynikające z czytania i współcześni menadżerowi i liderzy powinni zdawać sobie z tego sprawę. Inwestycja w kompetencje czytelnicze, krytyczne myślenie i sprawność komunikacyjną zespołów to najlepsze co dziś możemy zrobić. Jestem przekonana, że coraz więcej korporacji i biznesów będzie dostrzegać ten potencjał i go wykorzystywać.
Cieszę się, że zaangażowanie Jeronimo Martins Biedronki na rzecz promowania czytania zostało zauważone na poziomie europejskim. Najświeższe dane na temat poziomu czytelnictwa w Europie utwierdzają nas w tym, że to co staramy się już od dwunastu lat realizować dzięki Nagrodzie Piórko i sprzedaży książek w sieci Biedronka ma głęboki sens. W Brukseli znaleźliśmy się w gronie liderów zmiany i jest źródłem olbrzymiej satysfakcji, że Biedronka ma w tym gronie swoje miejsce. – powiedział Arkadiusz Mierzwa, Dyrektor ds. Komunikacji Jeronimo Martins Biedronka.
Nowa Era, jako część Sanoma Learning, uczestniczy w debacie na temat stanu czytelnictwa jako fundamentu edukacji w całej Europie. Badanie PISA 2025 oraz opublikowane właśnie przez Sanoma wyniki European Teacher Survey pokazują, że poprawa jakości edukacji wymaga wspólnego działania wszystkich środowisk zaangażowanych w edukację w całej Europie. Jesteśmy zdeterminowani, by przekuć naszą wiedzę i doświadczenie w rozwiązania, które pomogą rozwijać umiejętność czytania. Dlatego wiążemy duże nadzieje ze współpracą
w ramach European Literacy Coalition i z tym, co możemy razem osiągnąć. – powiedział Andrzej J. Kozłowski, prezes Nowej Ery.
Drugiego dnia konferencji uczestnicy reprezentujący edukację, kulturę, sektor zdrowia, technologii cyfrowych, a także szeroko pojęty biznes i organizacje pozarządowe z 23 krajów wzięli udział w otwartych warsztatach prowadzonych metodą Open Space Technology, moderowanych przez Marię Deskur oraz Andrew Cranfielda, dyrektora EBLIDA. Uczestnicy wspólnie odpowiadali na pytanie, jak zorganizować pracę Koalicji, aby skutecznie prowadzić systemową zmianę poprzez konkretnie zdefiniowane działania.
Pracami Koalicji pokieruje konsorcjum, które zostanie wyłonione w drodze konkursu, który zostanie ogłoszony w najbliższym czasie. Koalicja zobowiązała się także do publikowania corocznego Europejskiego Raportu o Czytelnictwie (European Literacy Report) oraz organizowania działań wspierających wymianę dobrych praktyk między krajami i sektorami.
O Fundacji Powszechnego Czytania
FPC jest organizacją non profit, której misją jest upowszechnianie czytania jako sposobu na niwelowanie wykluczenia społecznego, pogłębianie dialogu i siły demokracji. Stawia na współpracę i porozumienie wszystkich instytucji państwowych i prywatnych, dla których ważny jest rozwój polskiego społeczeństwa. FPC jako pierwszą polska organizacja została uhonorowaną nagrodą Library of Congress Literacy Award. Fundacja jest liderem europejskiego projektu obchodów Europejskiego Dnia Autorów pod hasłem #ReadForReal / #CzytajSerio oraz inicjatorem m.in. ogólnopolskiej kampanii #TataTeżCzyta, programu Ratownicy Czytelnictwa oraz Książna na receptę.
(info, grafika, fot.: Fundacja Powszechnego Czytania)
Dział, w którym zamieszczane są drobne informacje z rynku wydawniczo-księgarsko-poligraficznego.