Grób Rudolfa Wegnera

Ten człowiek musi chyba pochodzić ze Lwowa,
inaczej bowiem nie byłby zdolny do tak pięknego szaleństwa…
– Kornel Makuszyński

Kilka lat temu członkowie Korporacji Akademickiej Hermesia z Poznania odnaleźli zdewastowany grób Rudolfa Wegnera, pozbawiony liternictwa i dekoracji. W tym roku, ze środków prywatnych, udało się – na podstawie zachowanej dokumentacji – przywrócić pomnikowi dawną świetność. Krótka uroczystość upamiętniająca postać tego wybitnego wydawcy odbędzie się w piątek 22 sierpnia 2025 roku o godzinie 13:00 przy jego grobie na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 198, rząd 2, miejsce 19–20).

A oto przypomnienie tej niezwykłej postaci.

Rudolf Wegner urodził się w Brzezinach pod Łodzią 24 marca 1876 roku. Młodość spędził w Szwajcarii. Po powrocie do kraju, dzięki wykształceniu i znajomości języków niemieckiego, francuskiego i włoskiego, podjął pracę w dziale książek zagranicznych firmy księgarskiej E. Wendego. W 1901 roku kupił księgarnię przy ul. Piotrkowskiej w Łodzi, gdzie rozpoczął działalność wydawniczą. Ożenił się z Wandą Welke, córką zamożnego fabrykanta. Na jego weselu obecni byli m.in. Henryk Sienkiewicz i Jan Styka.

Podczas rewolucji 1905 roku zlikwidował swoje wydawnictwo i przeniósł się do Lwowa, gdzie m.in. pracował w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich. Podczas I wojny światowej przebywał w Wiedniu. Po powrocie do Polski, w listopadzie 1917 r., założył we Lwowie Wydawnictwo Polskie. Udziałowcami spółki byli m.in. Ignacy Mościcki (późniejszy prezydent RP), przyszli generałowie Marian Kukiel i Tadeusz Kutrzeba oraz prof. Antoni Jakubski – zoolog i podróżnik, pierwszy Polak, który zdobył Kilimandżaro.

W 1920 roku Wegner odwiedził Poznań i wkrótce przeniósł się tam wraz z rodziną. Na miejscu otworzył oddział wydawnictwa, które szybko stało się główną siedzibą firmy. Początkowo mieściło się przy Placu Wolności 5, następnie przy ul. Święty Marcin 48, a ostatecznie przy ul. Słowackiego 8. W 1928 roku przedsiębiorstwo zostało zarejestrowane jako „Wydawnictwo Polskie Rudolfa Wegnera”. Rocznie ukazywało się tam około 300 książek – starannie opracowanych, atrakcyjnych graficznie i wartościowych literacko. Do najważniejszych serii należały: Biblioteka Laureatów Nobla, Biblioteka Autorów Polskich, Świat podróży i przygód oraz najbardziej znana i ceniona – Cuda Polski.

W tym czasie Wegner został filistrem seniorem Korporacji Akademickiej „Hermesia”, działającej przy Wyższej Szkole Handlowej w Poznaniu.

Za swoje zasługi na polu wydawniczym był wielokrotnie odznaczany: w 1935 r. otrzymał Krzyż Kawalerski Legii Honorowej za popularyzację literatury francuskiej, a dwa lata później Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski. W przeddzień wybuchu II wojny światowej jego wydawnictwo przekazało 10 tys. zł na Pożyczkę Obrony Narodowej.

Po wybuchu wojny został wysiedlony z Poznania do Warszawy. Książki wydane przez jego oficynę częściowo spalono na Placu Wolności w Poznaniu, część przeznaczono na przemiał, ale pewną ich liczbę udało się przewieźć do Warszawy. Tam były rozprowadzane przez firmę „R. Wegner, Księgarnia Wydawnicza”. W 1940 r. podjął współpracę z działającym w konspiracji Polskim Towarzystwem Wydawców Książek.

Rudolf Wegner zmarł w Warszawie 13 lipca 1941 roku. Po jego śmierci znak graficzny „Wydawnictwa Polskiego” – splecione inicjały P i W – za zgodą rodziny został przyjęty jako pierwowzór symbolu Polski Walczącej – „Kotwicy”. Podczas powstania warszawskiego z pozostałych w magazynie przy ul. Okrąg książek zbudowano jedną z pierwszych barykad na Powiślu.

W powojennej Polsce „Wydawnictwo Polskie” wznowiło działalność w latach 1947–1950. Następnie zostało zlikwidowane przez władze i przejęte przez Państwowy Instytut Wydawniczy.

Rudolf Wegner spoczywa w grobie rodzinnym na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 198, rząd 2, miejsce 19–20).

(informacja i fot. Aleksander Rostocki)