Zaledwie kilkanaście dni po powrocie do Polski po 84 latach nieobecności, najstarsze zachowane dokumenty odzyskane dzięki staraniom Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, dotyczące relacji polsko-krzyżackich zostaną udostępnione publicznie.
Od 19 grudnia 2025 r. do 11 stycznia 2026 r. w murach Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie przy ul. Długiej 7 odbędzie się specjalna wystawa Archiwów Państwowych „Z powrotem w domu. Wystawa odzyskanych przez Polskę pergaminów zakonu krzyżackiego z XIII-XV w.”, we współpracy z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, kilkudziesięciu pergaminów z lat 1215-1455 – dokumentów z Archiwum Koronnego Krakowskiego, które zostały zrabowane przez okupacyjne władze III Rzeszy. To jedyna okazja, aby zobaczyć oryginały bezcennych pergaminów, których utrata stała się jedną z najboleśniejszych ran w historii polskiego dziedzictwa państwowego.
„To nie tylko powrót zrabowanych archiwaliów. To powrót świadectw naszej państwowości, naszych praw i historycznych racji. Te dokumenty były własnością Korony Polskiej i ich utrata była jedną z najdotkliwszych ran zadanych polskiej kulturze podczas II wojny światowej. Teraz, po 84 latach, każdy może je zobaczyć. Każdy może dotknąć wzrokiem historii, która została nam bezprawnie odebrana” – informuje dr Paweł Pietrzyk, naczelny dyrektor Archiwów Państwowych. Wstęp na wydarzenie jest bezpłatny.
Ekspozycja rozpocznie się dokładnie w miejscu, w którym przed wojną znajdował się zbiór. W cieniu historycznych wnętrz AGAD-u, pomiędzy oryginalnymi regałami i gablotami, odwiedzający będą mogli obejrzeć pieczęcie, sygnatury, formularze dyplomatyczne i pergaminowe linie, które przez 700 lat przetrwały ogień wojen, graniczne zmiany, polityczne przewroty i dewastację archiwów.
Wśród prezentowanych pergaminów znajdują się również dokumenty o znaczeniu symbolicznym, jak dokument Konrada Mazowieckiego z 1226 r. nadająca Ziemię Chełmińską zakonowi krzyżackiemu czy złota bulla cesarza Fryderyka II potwierdzająca nadania księcia mazowieckiego, a także bulla Aleksandra V z 23 stycznia 1410 roku, wzywająca wielkiego mistrza Ulryka von Jungingena do zachowania pokoju z królem Władysławem Jagiełłą oraz traktat pokojowy znad jeziora Mełno z 1422 r. Znalazły się również akty króla rzymskiego i czeskiego Wacława, potwierdzające jego rolę jako arbitra w sporach polsko-krzyżackich. Z kolei dokumenty związane z pokojem kaliskim z 1343 roku stanowią fundament badań nad jednym z najważniejszych kompromisów politycznych średniowiecznej Europy. Warto zauważyć, że już traktat krakowski z 1525 roku nakazywał, aby wszelkie dokumenty dotyczące relacji polsko-krzyżackich zostały przekazane królowi polskiemu. Dzisiejszy powrót pergaminów jest zatem przywróceniem stanu prawnego wynikającego z tego traktatu.
Wernisaż zaplanowano na 18 grudnia 2025 r., a już dzień później wystawa zostanie otwarta dla publiczności. Od 19 grudnia br. zwiedzający będą mogli obejrzeć bezcenne dokumenty w godz. 12.00-18.00 w weekendy oraz 6 stycznia 2026 r., natomiast w dni powszednie w godz. 11.00-16.00. Wystawa “Z powrotem w domu. Wystawa odzyskanych przez Polskę pergaminów zakonu krzyżackiego z XIII-XV w.” potrwa do 11 stycznia 2026 r., obejmując okres świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku – czas szczególnej aktywności turystycznej. Wśród iluminacji warszawskiej Starówki, w historycznym kwartale Starego Miasta, będzie to jedyna okazja, by zobaczyć dokumenty, które dotąd istniały jedynie w opisach akademickich, literaturze specjalistycznej i fotograficznych reprodukcjach sprzed wojny.
Organizatorzy przygotowali także wiele niespodzianek, m.in. wykład prof. Janusza Grabowskiego – 21 grudnia br. o godz. 14.00. Zaraz po nim, a także o godz. 16.00, odbędą się oprowadzania kuratorskie. Kolejna szansa na oprowadzanie będzie 6 stycznia 2026 r. o godz.14.00 i 16.00. W dniach 24-26 grudnia br. oraz 1 stycznia 2026 r. AGAD będzie zamknięty. Wstęp bezpłatny.
(źródło: PAP MediaRoom)
Dział, w którym zamieszczane są drobne informacje z rynku wydawniczo-księgarsko-poligraficznego.