„Dziady” Adama Mickiewicza lekturą 15. edycji Narodowego Czytania

5 września odbędzie się finał 15. edycji Narodowego Czytania. W tym roku w całej Polsce i poza jej granicami wspólnie czytane będą „Dziady” Adama Mickiewicza – jedno z najważniejszych dzieł polskiego romantyzmu i utworów, które na trwałe wpisały się w polską kulturę.

Tegoroczna lektura Narodowego Czytania obejmuje przede wszystkim dwie najważniejsze części dramatu – część II i III. Powstawały one w różnych miejscach i okresach życia Mickiewicza. Część II została napisana w Kownie i wydana w 1823 roku w Wilnie, natomiast część III powstała w Dreźnie i ukazała się drukiem w 1832 roku w Paryżu. Połączone wspólnym zamysłem tworzą monumentalną całość, należącą do najważniejszych osiągnięć polskiego i europejskiego romantyzmu.

W II części „Dziadów” Mickiewicz sięga do tradycji ludowej i obrzędu przywoływania duchów zmarłych. Pod przewodnictwem Guślarza uczestnicy obrzędu próbują nawiązać kontakt ze światem pozaziemskim, a pojawiające się zjawy przynoszą kolejne lekcje dotyczące ludzkiego życia, cierpienia, winy i odpowiedzialności. Proste, a zarazem uniwersalne prawdy moralne stają się podstawą jednego z najbardziej rozpoznawalnych obrazów polskiego romantyzmu.

III część „Dziadów” przenosi nas w zupełnie inny wymiar doświadczenia. Mickiewicz przedstawia w niej losy młodych Polaków prześladowanych przez władze carskie, wykorzystując doświadczenia filomatów i filaretów. Historia jednostki zostaje tu związana z historią narodu, a dramat osobisty bohaterów staje się częścią opowieści o walce o wolność i cenie, jaką płaci się za przekonania.

„Dziady” wielokrotnie powracały także na polskie sceny. Jedną z najważniejszych inscenizacji była przygotowana przez Stanisława Wyspiańskiego w Teatrze Miejskim w Krakowie w 1901 roku. Szczególne miejsce w historii polskiej kultury zajmuje również przedstawienie „Dziadów” w reżyserii Kazimierza Dejmka, wystawione w Teatrze Narodowym w Warszawie w 1967 roku. Zdjęcie spektaklu z afisza stało się bezpośrednim impulsem do protestów studenckich i wydarzeń Marca 1968 roku.

„Dziady” także do słuchania

15. edycja Narodowego Czytania przynosi również nowość – „Dziady” można poznać w formie audiobooka. Kolejne fragmenty dzieła są publikowane tydzień po tygodniu na specjalnym kanale Narodowego Czytania w serwisie YouTube. Całość została przygotowana w interpretacji Mariusza Bonaszewskiego i Doroty Landowskiej.

To sposób na spotkanie z Mickiewiczem nie tylko przy papierowej książce – „Dziadów” można słuchać podczas spaceru, podróży czy w drodze do szkoły i pracy. Nowa forma ma sprawić, że klasyka polskiej literatury będzie jeszcze łatwiej dostępna dla kolejnych odbiorców.

Wspólne czytanie już 5 września

Narodowe Czytanie jest coroczną akcją, w której uczestniczyć mogą szkoły, biblioteki, instytucje kultury, instytucje publiczne i społeczne, a także osoby prywatne – w Polsce i poza jej granicami. Tegoroczny finał odbędzie się w sobotę 5 września 2026 roku.

Zachętę do wspólnego czytania zawiera także okolicznościowy list wystosowany z okazji tegorocznej edycji. „Dziady” zostały w nim określone jako „fundament polskiej kultury” i „lektura lektur” – dzieło, w którym przeszłość spotyka się z przyszłością, a literatura staje się przestrzenią rozmowy o wspólnych doświadczeniach i wartościach.

Tekst „Dziadów” można bezpłatnie pobrać ze strony Narodowego Czytania.

(info i grafika: NCK)