Podczas wydarzenia podsumowującego tegoroczne Narodowe Czytanie, które odbyło się w ubiegłą sobotę w Ogrodzie Saskim w Warszawie, prezydent Andrzej Duda ogłosił, że lekturą podczas przyszłorocznej edycji akcji będzie Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej.
– Nad Niemnem jest nie tylko pokazaniem polskiej duszy, niezwykłym opisem polskiej przyrody, polskiego życia, tamtych czasów po Powstaniu Styczniowym, ale także jest w jakimś sensie polemiką z romantycznym duchem – na ile ten duch kształtując nasze dzieje służy, a na ile przeszkadza – tak opisał przyszłoroczną lekturę Andrzej Duda.
Nad Niemnem to trzytomowa panorama polskiego społeczeństwa drugiej połowy XIX wieku, z odwoływaniem do czasów powstania styczniowego.
W 1884 Marian Gawalewicz, ówczesny redaktor „Tygodnika Powszechnego”, zamówił u Orzeszkowej powieść społeczną dotyczącą relacji między starszym i młodszym pokoleniem oraz stosunków między dwiema warstwami społecznymi, szlachtą zagrodową i mieszkańcami wsi. Pod koniec tegoż roku redakcja zapowiedziała publikację powieści pod tytułem Mezalians. W sumie jednak tło obyczajowe uległo poszerzeniu i wzbogaceniu, zmianie więc uległ też tytuł dzieła.
Akcja powieści rozgrywa się pomiędzy czerwcem i sierpniem 1886 roku, a główne wydarzenia dzieją się w Korczynie – majątku ziemskim rodziny Korczyńskich oraz w zaścianku szlacheckim Bohatyrowiczów. Kreując historie poszczególnych bohaterów (mamy też watek miłosny – a jakże), autorka nie zapomniała o tym, co nieustannie obecne było w literaturze tej epoki – pierwiastku dydaktycznym mającym za zadanie kształtować w czytelnikach odpowiednie postawy.
Powieść publikowano po raz pierwszy w odcinkach na łamach „Tygodnika Ilustrowanego” od stycznia do grudnia 1887. W postaci książkowej Nad Niemnem ukazało się w edycji warszawskiego Gebethnera i Wolffa w roku następnym.
Popularność powieści przekroczyła oczekiwania autorki, ale spowodowała też zainteresowanie cenzury – o ile pierwsze wydania przeszły bez zastrzeżeń, o tyle planowane czwarte, w 1890 roku, zostało wstrzymane.Ile do dziś ukazało się wydań Nad Niemnem, która to powieść “od zawsze” jest przecież literatura szkolną? – nikt nie zliczy.
Książka trzykrotnie trafiała na ekrany kin: w 1939 r. [reż. Wanda Jakubowska i Karol Szołowski scenariusz Jarosław Iwaszkiewicz (film zaginiony)], w1987 r. (reż. Zbigniew Kuźmiński). W 1888 r. TVP pokazała serial telewizyjny ma podstawie tego filmu).
Akcja Narodowe Czytanie została zainicjowana przez prezydenta Bronisława Komorowskiego w 2012 roku wspólną lekturą Pana Tadeusza Adama Mickiewicza. Później czytano kolejno: dzieła Aleksandra Fredry, Trylogię Henryka Sienkiewicza, Lalkę Bolesława Prusa, Quo Vadis Henryka Sienkiewicza, Wesele Stanisława Wyspiańskiego, Przedwiośnie Stefana Żeromskiego, zbiór 8 nowel autorstwa Elizy Orzeszkowej, Marii Konopnickiej, Bolesława Prusa, Brunona Schulza, Władysława Stanisława Reymonta, Stefana Żeromskiego, Henryka Sienkiewicza i Henryka Rzewuskiego, Balladynę Juliusza Słowackiego i Moralność Pani Dulskiej Gabrieli Zapolskiej. W tym roku, Roku Romantyzmu, były to Ballady i Romanse Adama Mickiewicza..
(źródło m.in: prezydent.pl, wikipedia, lektury.gov.pl; na zdjęciu wydanie książki z 1968 roku, SW “Czytelnik”)
Dział, w którym zamieszczane są drobne informacje z rynku wydawniczo-księgarsko-poligraficznego.