Różne Rynek wydawniczy

„Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej lekturą podczas Narodowego Czytania 2023

Podczas wydarzenia podsumowującego tegoroczne Narodowe Czytanie, które odbyło się w ubiegłą sobotę w Ogrodzie Saskim w Warszawie, prezydent Andrzej Duda ogłosił, że lekturą podczas przyszłorocznej edycji akcji będzie Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej.

Nad Niemnem jest nie tylko pokazaniem polskiej duszy, niezwykłym opisem polskiej przyrody, polskiego życia, tamtych czasów po Powstaniu Styczniowym, ale także jest w jakimś sensie polemiką z romantycznym duchem – na ile ten duch kształtując nasze dzieje służy, a na ile przeszkadza – tak opisał przyszłoroczną lekturę Andrzej Duda.

Nad Niemnem to trzytomowa panorama polskiego społeczeństwa drugiej połowy XIX wieku, z odwoływaniem do czasów powstania styczniowego.

W 1884 Marian Gawalewicz, ówczesny redaktor „Tygodnika Powszechnego”, zamówił u Orzeszkowej powieść społeczną dotyczącą relacji między starszym i młodszym pokoleniem oraz stosunków między dwiema warstwami społecznymi, szlachtą zagrodową i mieszkańcami wsi. Pod koniec tegoż roku redakcja zapowiedziała publikację powieści pod tytułem Mezalians. W sumie jednak tło obyczajowe uległo poszerzeniu i wzbogaceniu, zmianie więc uległ też tytuł dzieła.

Eliza Orzeszkowa

Akcja powieści rozgrywa się pomiędzy czerwcem i sierpniem 1886 roku, a główne wydarzenia dzieją się w Korczynie – majątku ziemskim rodziny Korczyńskich oraz w zaścianku szlacheckim Bohatyrowiczów. Kreując historie poszczególnych bohaterów (mamy też watek miłosny – a jakże), autorka nie zapomniała o tym, co nieustannie obecne było w literaturze tej epoki – pierwiastku dydaktycznym mającym za zadanie kształtować w czytelnikach odpowiednie postawy.

Powieść publikowano po raz pierwszy w odcinkach na łamach „Tygodnika Ilustrowanego” od stycznia do grudnia 1887. W postaci książkowej Nad Niemnem ukazało się w edycji warszawskiego Gebethnera i Wolffa w roku następnym.

Popularność powieści przekroczyła oczekiwania autorki, ale spowodowała też zainteresowanie cenzury – o ile pierwsze wydania przeszły bez zastrzeżeń, o tyle planowane czwarte, w 1890 roku, zostało wstrzymane.

Ile do dziś ukazało się wydań Nad Niemnem, która to powieść “od zawsze” jest przecież literatura szkolną? – nikt nie zliczy.

Książka trzykrotnie trafiała na ekrany kin: w 1939 r. [reż. Wanda Jakubowska i Karol Szołowski scenariusz Jarosław Iwaszkiewicz (film zaginiony)], w1987 r. (reż. Zbigniew Kuźmiński). W 1888 r. TVP pokazała serial telewizyjny ma podstawie tego filmu).


Akcja Narodowe Czytanie została zainicjowana przez prezydenta Bronisława Komorowskiego w 2012 roku wspólną lekturą Pana Tadeusza Adama Mickiewicza. Później czytano kolejno: dzieła Aleksandra Fredry, Trylogię Henryka Sienkiewicza, Lalkę Bolesława Prusa, Quo Vadis Henryka Sienkiewicza, Wesele Stanisława Wyspiańskiego, Przedwiośnie Stefana Żeromskiego, zbiór 8 nowel autorstwa Elizy Orzeszkowej, Marii Konopnickiej, Bolesława Prusa, Brunona Schulza, Władysława Stanisława Reymonta, Stefana Żeromskiego, Henryka Sienkiewicza i Henryka Rzewuskiego, Balladynę Juliusza Słowackiego i Moralność Pani Dulskiej Gabrieli Zapolskiej. W tym roku, Roku Romantyzmu, były to Ballady i Romanse Adama Mickiewicza..

(źródło m.in: prezydent.pl, wikipedia, lektury.gov.pl; na zdjęciu wydanie książki z 1968 roku, SW “Czytelnik”)

Dodaj komentarz